Kluczowe informacje
Harley-Davidson przetrwał dwie wojny światowe, niemalże upadłe przejęcie korporacyjne oraz 6-letnią batalię prawną o brzmienie własnego silnika. Oto 15 faktów z historii HD, o których milczy większość artykułów.
W latach 30. XX wieku Harley-Davidson wysłał swoje plany fabryczne do Japonii. Firma o nazwie Rikuo wyprodukowała na licencji kopie Harleya VL typu flathead – powstało ich około 18 000, głównie na potrzeby japońskiej armii. Dekadę później amerykańscy żołnierze wjeżdżali na Harleyach WLA do walki przeciwko wrogowi, który technicznie rzecz biorąc, dosiadał tego samego motocykla. To właśnie ten rodzaj ciekawostek o Harley-Davidson, których nie znajdziesz na większości list.
Większość tekstów o „ciekawostkach dotyczących Harley-Davidson” powiela te same pięć historii. Szopa. Świnia. Nazwa Fat Boy. Oto 15 faktów, które sięgają głębiej – zaczerpnięte z wniosków patentowych, rejestrów wojskowych, wyników aukcji i korporacyjnej historii, z którą większość motocyklistów nigdy nie miała styczności.
1. Czterech założycieli, nie dwóch
Wszyscy mówią „Harley i Davidson”. Ale założycieli było czterech: William S. Harley, Arthur Davidson, Walter Davidson oraz William A. Davidson. Dwaj bracia Arthura dołączyli wcześnie – Walter wygrał pierwszy oficjalny wyścig Harleya w 1908 roku, a William A. zarządzał halą produkcyjną. Firma mogła nazywać się „Davidson, Davidson, Davidson & Harley”. Ciotka Arthura, Jane Davidson, namalowała czerwoną farbą nazwę „Harley-Davidson” na drzwiach szopy. I tak już zostało.
2. Gaźnik z puszki po pomidorach
W pierwszym prototypie Harley-Davidson jako gaźnik wykorzystano puszkę po pomidorach. William Harley i Arthur Davidson byli nastolatkami, kiedy zaczęli majstrować przy zmotoryzowanym rowerze w tej słynnej szopie o wymiarach 10×15 stóp za domem rodziny Davidsonów w Milwaukee. Silnik miał około 2 koni mechanicznych mocy. Nie był w stanie pokonać wzgórz wokół Milwaukee bez pomocy pedałującego kierowcy.
3. Japonia budowała licencjonowane Harleye – a potem z nimi walczyła
Podczas Wielkiego Kryzysu Harley-Davidson stracił większość sprzedaży zagranicznej w krajach Wspólnoty Brytyjskiej. Aby zrekompensować straty, firma udzieliła licencji na konstrukcję VL flathead japońskiemu producentowi za pośrednictwem Alfreda Richa Childa, przedstawiciela handlowego Harleya w Azji. Japońska fabryka w Shinagawa – przy obecności głównego inżyniera HD, Freda Barra – produkowała te motocykle pod marką „Rikuo”, co oznacza „Król Lądu”.
Do 1937 roku rząd Japonii stał się coraz bardziej militarystyczny. Amerykański personel Harleya został zmuszony do opuszczenia kraju. Rikuo kontynuowało produkcję niezależnie, budując około 18 000 motocykli – prawie wszystkie dla japońskiej armii i policji. Wersja z wózkiem bocznym Type 97 brała udział w walkach na Filipinach i w Mandżurii. Rikuo przetrwało do 1962 roku, zanim ogłosiło upadłość. Jeśli zastanawiasz się, jak różne style motocykli ewoluowały z tych wczesnych konstrukcji, rodowód sięga głębiej, niż większości się wydaje.
4. Dźwięk, którego nie udało się zarejestrować przez 6 lat
Każdy motocyklista Harleya zna wydechowe brzmienie „potato-potato-potato”. Większość nie wie jednak, że ten dźwięk był początkowo dziełem przypadku – efektem ubocznym zastosowania jednego sworznia korbowego do połączenia obu tłoków, co było rozwiązaniem oszczędnościowym, a nie inżynieryjnym wyborem. Nierównomierny interwał zapłonu tworzy ten charakterystyczny pomruk.
W 1994 roku Harley złożył wniosek o rejestrację znaku towarowego na ten dźwięk. Trzynaście firm i osób prywatnych – w tym Honda, Yamaha, Suzuki i Kawasaki – złożyło sprzeciwy. Batalia prawna trwała sześć lat. W czerwcu 2000 roku Harley po cichu wycofał wniosek, nazywając to „praktyczną decyzją biznesową”. Nigdy nie zostali drugą po Zippo firmą, której udało się zastrzec dźwięk jako znak towarowy.
5. 90 000 motocykli wojskowych i radziecka niespodzianka
Podczas II wojny światowej Harley-Davidson wyprodukował od 70 000 do 90 000 motocykli wojskowych modelu WLA. Oznaczenie było proste: „W” dla serii silnika, „L” dla wysokiego stopnia sprężania i „A” dla Army (Armii). Prawie 60% wysłano za granicę w ramach programu Lend-Lease. Największy odbiorca? Związek Radziecki – do Armii Czerwonej trafiło ponad 30 000 Harleyów. Kanada otrzymała własną wersję, WLC, w liczbie około 20 000 sztuk.
Harley dwukrotnie otrzymał nagrodę „Excellence in Production” od Armii i Marynarki Wojennej USA – w 1943 i 1945 roku. Nie zajmowali się tylko produkcją motocykli. Fabryka w Milwaukee podczas wojny obrabiała również łuski bomb i podzespoły silników lotniczych. Kiedy żołnierze wrócili do domów, wielu z nich założyło pierwsze kluby motocyklowe – i tak zaczęła kształtować się kultura motocyklowa, którą znamy dzisiaj.
6. Tylko dwóch amerykańskich producentów motocykli przetrwało Wielki Kryzys
Na początku XX wieku dziesiątki amerykańskich firm produkowały motocykle. Pod koniec lat 30. na rynku zostały tylko Harley-Davidson i Indian. Harley przetrwał dzięki dywersyfikacji – produkowali silniki przemysłowe, sprzęt rolniczy i trójkołowe pojazdy dostawcze o ładowności 600 funtów, służące do przewozu poczty, artykułów spożywczych i lodów. Przez krótki czas, dzięki umowie z Davis Sewing Machine Company, produkowali nawet rowery (1916–1921).
7. Kiedy AMF niemal zabiło Harley-Davidson
W 1969 roku American Machine and Foundry (AMF) wykupiło Harley-Davidson i zwiększyło wolumen produkcji kosztem jakości. Motocykle opuszczały fabrykę z wyciekami oleju, problemami elektrycznymi i źle spasowanymi częściami. Dealerzy musieli naprawiać nowe motocykle w salonach, zanim mogli je sprzedać. W tym samym czasie japońskie motocykle Hondy, Yamahy i Kawasaki oferowały lepszą niezawodność w niższych cenach. Do 1980 roku Harley tracił fortunę. AMF chciało się wycofać.
16 czerwca 1981 roku trzynastu dyrektorów Harley-Davidson – z Vaughnem Bealsem i Williem G. Davidsonem na czele – zorganizowało wykup menedżerski wraz z Citibankiem i odzyskało firmę. Wyjechali swoimi motocyklami z fabryki w York w Pensylwanii w paradzie celebrującej niezależność od AMF. Motocykliści uważają tę datę za odrodzenie Harley-Davidson.
8. Porsche zaprojektowało silnik Harleya
Pod koniec lat 90. Harley nawiązał współpracę z działem inżynieryjnym Porsche AG, aby zaprojektować chłodzony cieczą silnik V-twin pod kątem 60 stopni. Wynikiem był silnik Revolution, który napędzał model VRSCA V-Rod w latach 2001–2017. Był to pierwszy masowo produkowany motocykl Harleya chłodzony wodą – radykalne odejście od tradycji chłodzenia powietrzem. Wielu lojalnych fanów marki go odrzuciło. Ale V-Rod zdobył kultowe uznanie w Europie i wśród drag racerów. Dziś zadbane egzemplarze V-Rod osiągają wysokie ceny na rynku wtórnym.
9. Jak świnia nadała nazwę marce motocyklowej
W 1920 roku członek zespołu wyścigowego Harleya, Ray Weishaar, miał prosiaka, którego zabierał na tor. Po każdym zwycięstwie Weishaar odbywał rundę honorową ze świnią siedzącą na zbiorniku paliwa. Fani zaczęli nazywać zespół „hog boys” (chłopcami od świni), a motocykle „hogs” (świnie). Przydomek przetrwał wiek. W 1983 roku Harley sformalizował to, tworząc Harley Owners Group – H.O.G. – który urósł do rangi największego na świecie klubu motocyklowego sponsorowanego przez producenta, z ponad milionem członków w 131 krajach.
10. Czaszka Willie G – najbardziej rozpoznawalne logo kultury motocyklowej
Willie G. Davidson – wnuk współzałożyciela Williama A. Davidsona – spędził ponad 40 lat jako główny stylista Harleya. Zaprojektował Super Glide, Low Rider oraz Wide Glide. Ale jego najważniejszym wkładem może być prosty rysunek: czaszka Willie G. Połączyła ona czaszkę ze skrzydlatym logo Harleya i stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli w kulturze motocyklowej. Projekt ten połączył korporacyjny branding z estetyką outlaw – co nie udało się żadnej innej firmie motocyklowej. Zobaczysz ją na wszystkim: od zbiorników paliwa przez pierścienie z czaszkami aż po skórzane kurtki.
11. Łodzie, skutery śnieżne, wózki golfowe i łuski bomb
Historia produktów Harley-Davidson wykracza daleko poza dwa koła. Kupili Tomahawk Boat Manufacturing Company i produkowali łodzie z włókna szklanego – od 11-stopowych modeli wędkarskich po 18-stopowe jednostki rekreacyjne. W latach 1962–1982 produkowali trzy- i czterokołowe wózki golfowe napędzane gazem lub elektrycznością. Podczas lat AMF budowali nawet skutery śnieżne. A podczas II wojny światowej fabryka obrabiała łuski bomb i części silników lotniczych obok motocykli WLA.
12. Elvis kupił swojego pierwszego Harleya w wieku 21 lat
W 1956 roku 21-letni Elvis Presley wszedł do dealera Harley-Davidson w Memphis i kupił swój pierwszy motocykl – model KH. W ciągu całego życia był posiadaczem co najmniej dziewięciu Harleyów. Elvis jeździł nimi po Graceland, bocznych uliczkach Memphis i czasami rozdawał je jako prezenty. Jego relacja z Harleyem pomogła ugruntować związek marki z rock and rollem. Opisaliśmy jego kolekcję motocykli w naszym artykule Elvis i jego Harleye: sekretna pasja Króla Rock and Rolla.
13. Harley Papieża sprzedany za 241 500 euro
W 2014 roku Harley-Davidson Dyna Super Glide został sprzedany na aukcji Bonhams w Anglii za 241 500 euro. Poprzedni właściciel? Papież Franciszek. Zbiornik paliwa posiadał napis „Francesco”. Jego kurtka motocyklowa została sprzedana oddzielnie za 57 500 euro. Oba przedmioty zostały podarowane papieżowi rok wcześniej podczas obchodów 110. rocznicy Harley-Davidson. Dochód przeznaczono na cele charytatywne.
14. Nazwa Fat Boy – bomba atomowa czy nie?
Fat Boy to jeden z najbardziej kultowych modeli Harleya – częściowo dzięki Arnoldowi Schwarzeneggerowi, który dosiadał go w filmie „Terminator 2”. Istnieje uporczywa legenda, że nazwa jest połączeniem „Fat Man” i „Little Boy”, czyli dwóch bomb atomowych zrzuconych na Japonię. Harley-Davidson nigdy tego nie potwierdził. Bardziej prawdopodobne wyjaśnienie jest prostsze: motocykl ma szeroką, ciężką konstrukcję z pełnymi, dyskowymi kołami. Nazwa Fat Boy po prostu pasuje. Ale plotka nie chce umrzeć – i tak czy inaczej, tworzy lepszą historię.
15. LiveWire – elektryczny zakład, który wciąż trwa
Harley ogłosił koncepcję elektryczną w 2014 roku, a model LiveWire wprowadził na rynek w 2019 roku w cenie 29 799 USD. W 2022 roku wydzielili go jako osobną markę. Liczby mówią same za siebie: LiveWire sprzedał zaledwie 653 motocykle w całym 2025 roku – choć podobno stanowi to około 70% wszystkich elektrycznych motocykli drogowych sprzedanych w USA w tamtym roku. Marka odnotowała 75 milionów dolarów straty operacyjnej. To hazard na rynku, który ledwo istnieje. To, czy się opłaci, zależy od tempa adopcji elektrycznych motocykli – i od tego, czy tradycyjni fani Harleya kiedykolwiek zaakceptują maszynę, która nie wydaje dźwięku „potato”.
Często zadawane pytania
Kto faktycznie założył Harley-Davidson?
Cztery osoby: William S. Harley, Arthur Davidson, Walter Davidson oraz William A. Davidson. Cała czwórka była zaangażowana od wczesnych lat, choć nazwa firmy odzwierciedla tylko dwa nazwiska.
Dlaczego Harley-Davidson brzmi inaczej niż inne motocykle?
Silnik V-twin wykorzystuje jeden sworzeń korbowy dla obu tłoków, co tworzy nierównomierny interwał zapłonu. To właśnie wytwarza pomruk typu „potato-potato-potato”. Było to pierwotnie rozwiązanie oszczędnościowe, które stało się znakiem rozpoznawczym marki.
Co oznacza H.O.G.?
Harley Owners Group (Grupa Właścicieli Harleyów). Harley utworzył H.O.G. w 1983 roku w nawiązaniu do przydomka „hog”, który funkcjonował od lat 20. XX wieku. To największy klub motocyklowy na świecie sponsorowany przez producenta, zrzeszający ponad milion członków w 131 krajach.
Co stało się z Harley-Davidson w czasach AMF?
AMF wykupiło Harleya w 1969 roku i postawiło na zwiększenie produkcji, drastycznie tnąc jakość. Motocykle trafiały na rynek z wyciekami i wadami. Japońscy konkurenci przejęli rynek. W 1981 roku trzynastu dyrektorów Harleya zorganizowało wykup menedżerski i odzyskało firmę. Motocykliści uznają 16 czerwca 1981 roku za datę odrodzenia HD.
Harley-Davidson istnieje od ponad 120 lat. W tym czasie produkowali motocykle, łodzie, wózki golfowe i powłoki bomb. Uzbroili obie strony światowej wojny — celowo lub nie. Walczyli z amerykańskim urzędem patentowym o prawo do posiadania dźwięku. I przetrwali zarządzanie korporacyjne, które dwukrotnie zabiłoby większość marek. Symbole, naszywki i styl, które wyrosły wokół Harleya — od pierścieni z czaszką przez łańcuszki do portfela po skórzane kurtki — to nie merchandising. To fizyczny wyraz kultury jeździeckiej, która buduje się odkąd czterech facetów w szopie zdecydowało, że puszka po pomidorach może być gaźnikiem.