Jak moda motocyklowa ewoluowała przez wieki

Modę motocyklową zwykle tłumaczy się jedną zasadą: wszystko zaczynało się jako odzież ochronna, zanim stało się deklaracją stylu. To prawda w przypadku kurtek, butów, rękawic i kasków. Znacznie gorzej sprawdza się w odniesieniu do naszywek i biżuterii, których pochodzenie jest bardziej mgliste, niż przyznaje typowa opowieść. Perfecto i powstała wokół niego odzież motocyklowa zostały zaprojektowane do konkretnego zadania. Łańcuch do portfela i pierścień w meksykańskim stylu to inny przypadek — ich pochodzenie nie jest solidnie udokumentowane, niezależnie od tego, jak pewnie powtarza się tę historię. Oto jak ten wygląd naprawdę się ukształtował, dekada po dekadzie, odkąd pierwsi motocykliści dosiedli swoich stalowych rumaków na początku XX wieku, w latach 1900.

Początki mody motocyklowej

Dziś motocyklizm jest dostępny dla każdego — dla mężczyzn i kobiet, ludzi wszystkich profesji. Nie zawsze tak było. Nieco ponad sto lat temu motocykl był poważnym zakupem — Henderson Four reklamowano w 1912 roku za 325 dolarów — choć motocykliści używali go zarówno do pracy, jak i dla przyjemności.

Wczesne motocykle służyły jednocześnie rozrywce, sportowi i zwykłemu transportowi, a wózki boczne z czasem uczyniły z nich pojazdy rodzinne. Nawet w siodle jednak wygląd motocyklisty musiał odpowiadać strojowi dżentelmena.

Standardowy wygląd motocyklisty tamtej epoki to tweedowa marynarka skrojona zgodnie z najnowszą wiejską modą, płaska czapka (kaszkiet), by wiatr nie rozwiewał włosów, oraz ogólnie schludny i zadbany wygląd. Motocykliści nie rezygnowali też z ochrony — wysokie buty chroniły nogi i stopy przed urazami.

Kilkanaście, kilkadziesiąt lat po debiucie motocykle zyskały realną prędkość, zwinność i sterowność. Przy takiej prędkości motocykliści potrzebowali odzieży ochronnej, by uniknąć zadrapań i stłuczeń.

Rękawice z długimi mankietami dołączyły do wysokich butów właśnie z tego powodu — utrzymywały też dłonie w cieple podczas szybkiej jazdy. Wczesna odzież motocyklowa mocno czerpała ze stroju kawaleryjskiego — przede wszystkim rękawice z długimi mankietami i wysokie buty.

Wyścigi na motodromach przyciągały tłumy już na początku lat 1910, a odzież wyścigowa i klubowa stawała się coraz bardziej widoczna w kolejnych dekadach. Kluby motocyklowe zaczęły tworzyć stroje dla swoich zawodników, zamiast polegać na odzieży codziennej czy jeździeckiej.

Klasycznym elementem — do dziś obecnym w kolekcjach mody vintage — był sweter wyścigowy: jaskrawe kolory, dopasowana sylwetka i wydziergana na piersi nazwa klubu lub marki. Fabryczny zespół wyścigowy Harley-Davidson, nazywany „Wrecking Crew”, nosił jednakowe swetry z logo marki, a AMA, powołana w 1924 roku, rejestrowała zawodników i sankcjonowała zawody krajowe.

Skórzana kurtka

Mimo to stroje motocyklowe nadal nie były wystarczająco praktyczne — słabo chroniły przed deszczem, śniegiem czy wiatrem. Z czasem miłośnicy dwóch kółek zaczęli zapożyczać elementy z mundurów wojskowych, zwłaszcza luźno krojone skórzane płaszcze noszone przez lotników. Skóra powstrzymywała zimny wiatr, ale w siodle motocykliści czuli się skrępowani długim, pudełkowatym krojem tych płaszczy.

W 1928 roku Irving Schott przedstawił to, co firma opisuje jako pierwszą nowoczesną skórzaną kurtkę motocyklową. W 1928 roku Perfecto — nazwany na cześć ulubionej marki cygar Schotta — trafił do sprzedaży u dealera Harley-Davidson na Long Island za 5,50 dolara.

Perfecto stał się jednym z najtrwalszych projektów kurtki motocyklowej, a jego asymetryczny zamek błyskawiczny, pasek i kieszenie na zamek są kopiowane do dziś, prawie sto lat później.

Na początku lat 40. skórzane kurtki Schotta były już na tyle popularne, że Korpus Lotniczy Armii USA złożył duże zamówienie wojenne — nie na cywilny model Perfecto, lecz na kurtki lotnicze wykonane według własnej specyfikacji wojska. Kabiny bez hermetyzacji sprawiały, że piloci potrzebowali na wysokości realnej ochrony przed wiatrem.

Standardowa kurtka lotnicza A-2 miała prosty zamek na środku przodu, dziane wełniane mankiety i ściągacz w pasie oraz skórzany kołnierz — inna sylwetka niż ukośny zamek i pasek w talii cywilnego modelu Perfecto. Obie odpowiadały na ten sam problem — wiatr i wystawienie na warunki atmosferyczne — ale żadna nie narodziła się na wojnie: cywilny Perfecto pojawił się w 1928 roku, a wojskowy A-2 w 1931 roku.

Gdy wojna się skończyła, weterani wrócili do domu ze swoimi bojowymi skórzanymi kurtkami wciąż wiszącymi w szafie — i z pieniędzmi do wydania. Wielu z nich kupiło motocykle Harley-Davidson i przemierzało kraj w tej samej skórze, zapiętej na zamek dla ochrony przed wiatrem.

Powracający weterani zbudowali po wojnie nowe pokolenie klubów motocyklowych. Nie byli pierwsi — zorganizowane amerykańskie kluby istniały od początku lat 1900., a wśród nich Alpha Motorcycle Club w 1902 roku. Czarna skóra rozpowszechniła się w powojennych klubach i zaczęła symbolizować tożsamość grupy oraz wizerunek wyjętych spod prawa, który zbudowała na niej kultura popularna.

Alternatywy dla kurtki Perfecto

Motocyklizm rozwijał się po obu stronach Atlantyku, a szczególne znaczenie miał w Wielkiej Brytanii, gdzie wilgotna pogoda sprzyjała odzieży odpornej na warunki atmosferyczne. Skóra chroni przed wiatrem i jest odporna na przetarcia, ale nieimpregnowana skóra nie zapewnia pewnej wodoodporności i staje się ciężka oraz zimna, gdy nasiąknie.

W 1936 roku Duncan Barbour zaprezentował jednoczęściowy kombinezon International z woskowanej bawełny na International Six Day Trials. Cywilna kurtka pojawiła się w 1947 roku, a skośna kieszeń na mapę została dodana dopiero w 1951 roku. Model International stał się stałym elementem trialu motocyklowego i przez dziesięciolecia utrzymywał w tym sporcie mocną pozycję.

W 1948 roku pałeczkę przejął model Trialmaster marki Belstaff, opracowany na Scottish Six Days Trial. Miał go Steve McQueen — jego prywatna kurtka została sprzedana na aukcji Bonhams w 2006 roku za około 32 000 dolarów.

Mniej jasna jest kwestia tego, czy Che Guevara rzeczywiście kiedykolwiek nosił Belstaffa: cały związek opiera się na jednym zdjęciu kurtki, która jedynie przypomina Trialmastera, i nie był on częścią własnego marketingu Belstaffa aż do kilku dekad później.

Buty

W przypadku butów dokładne daty są jaśniejsze niż w przypadku kurtek. Chippewa datuje swój pierwszy but typu engineer na 1937 rok, a Wesco zaczęło je produkować w 1939 roku — choć według własnych informacji Wesco nazwa „Boss” pojawiła się dopiero dekady później.

Wysoka cholewka wywodzi się z przemysłowego obuwia ochronnego; według własnych informacji Wesco jego wersja wiąże się z pracą w zakładach zbrojeniowych i wojennym spawaniem statków. Tak czy inaczej, projekt mocno czerpał z tradycyjnych angielskich butów jeździeckich i równie dobrze sprawdzał się u motocyklistów.

Praktyczna biżuteria: łańcuchy do portfela i bransolety

Motocykliści nie czekali, aż biżuteria stanie się modą — najpierw potrzebowali kilku solidnych elementów, które miały wykonać konkretne zadanie. Łańcuchy do portfela pełnią oczywistą funkcję — przypinają portfel do ubrania — i zaczęto je kojarzyć najpierw z motocyklizmem, a później z punkiem. Kiedy motocykliści faktycznie zaczęli ich używać, nie jest dobrze udokumentowane, cokolwiek mówiłaby zwyczajowa opowieść o latach 50. Zgubienie portfela sto mil wcześniej nie było opcją, którą ktokolwiek chciałby tłumaczyć.

Punki przez całe lata 70. przejęły łańcuchy i inne przerobione okucia jako rzucającą się w oczy modę. Dzisiejsi motocykliści noszą je w obu tych rolach. A bransoleta na portfel ze srebra próby 925 z czaszką wciąż spełnia swoją pierwotną funkcję, a przy okazji dodaje stylizacji ciężaru.

Bransolety zaczęły równie praktycznie. Szerokie skórzane opaski stały się częścią tego wizerunku wcześnie. Wyjaśnienia, które zwykle się słyszy — że przeciwdziałały zmęczeniu dłoni przy trzymaniu kierownicy albo łagodziły skutki upadku — nie udało nam się potwierdzić. Ostatecznie stały się elementem ozdobnym w stroju motocyklowym i rockowym, choć prosta linia od sprzętu ochronnego do bransolety nigdy nie została udokumentowana — model taki jak srebrna opaska próby 925 z czaszką i krzyżem wywodzi się w prostej linii z tamtego pierwotnego ochraniacza na nadgarstek.

Pełna kolekcja bransolet motocyklowych obejmuje wszystko od wąskich opasek po cięższe wzory z ogniw łańcucha.

Kamizelka

Trend zapoczątkowali weterani wracający z II wojny światowej. Powojenni motocykliści zaczęli nosić bezrękawnikowe kamizelki dżinsowe i skórzane, głównie po to, by mieć gdzie umieścić naszywki klubowe. Gorący klimat amerykańskiego Południa i Południowego Zachodu — gdzie zakorzeniło się wiele klubów motocyklowych — sprawił, że zmiana ta łatwo się przyjęła, a wersje dżinsowe pojawiły się tuż po nich.

Na tych bezrękawnikowych kamizelkach, czyli „cuts”, wiele klubów — zwłaszcza klubów outlaw — nosi „barwy”: zestaw naszywek na plecach, które wskazują klub, jego lokalizację i jego logo. Kluby motocyklowe w całej Ameryce, a z czasem na całym świecie, przyjęły ten format, a kamizelki pokryte naszywkami stały się równie rozpoznawalne, co sama skórzana kurtka.

Styl biker w kulturze popularnej

Perfecto pozostawało w dużej mierze nieznane poza środowiskiem motocyklistów aż do 1953 roku, gdy Marlon Brando włożył je — model Schott Perfecto „One Star” — jako Johnny, przywódca gangu w filmie „The Wild One”. Kostiumografowie dodali na potrzeby filmu fikcyjną naszywkę z czaszką i skrzyżowanymi tłokami dla Black Rebels Motorcycle Club.

Ten projekt odcisnął realne piętno: prawdziwy Outlaws MC z Chicago przyjął niemal identyczną naszywkę ze skrzyżowanymi tłokami już w kolejnym roku. Wygląd Brando — kurtka, dżinsy, buty typu engineer i czapka — stał się w wyobraźni publiczności wzorcem „bikera”. Czapka nie była anachronizmem, jak często się twierdzi; motocykliści i kluby z tamtego okresu faktycznie je nosili.

Dwa lata później James Dean stał się ikoną kojarzoną ze światem motocyklistów w nieco inny sposób. Kupił Triumpha TR5 Trophy z 1955 roku przed zdjęciami do „Rebel Without a Cause” i przyjeżdżał nim na plan — ale ten motocykl nigdy nie pojawia się w samym filmie. Widać go wyłącznie na zdjęciach promocyjnych spoza planu, zwykle z Deanem w prawdziwej skórzanej kurtce.

Na ekranie kurtka Jima Starka to w rzeczywistości czerwona nylonowa wiatrówka, a nie skóra — szczegół, który z czasem umyka, ponieważ motocyklowy wizerunek Deana poza ekranem był tak silny. Tak czy inaczej, skojarzenie się utrwaliło: wkrótce potem skórzane kurtki zostały zakazane w części amerykańskich szkół, a śmierć Deana niedługo po zakończeniu zdjęć jeszcze pogłębiła aurę wyjętego spod prawa, jaka otaczała ten wygląd.

Kaski i sprzęt ochronny

Wczesne kaski ochronne były przede wszystkim wyposażeniem wyścigowym, a powszechne używanie kasku na drodze pozostawało ograniczone, dopóki nie upowszechniły się przepisy nakazujące ich noszenie. Zmieniło się to, powoli, po tym, jak T.E. Lawrence — „Lawrence z Arabii” — zginął w wypadku motocyklowym w maju 1935 roku w pobliżu Bovington Camp w Anglii.

Jego neurochirurg, Hugh Cairns, badał urazy głowy i naciskał na tyle skutecznie, że armia brytyjska uczyniła kaski ochronne obowiązkowymi dla wojskowych motocyklistów do listopada 1941. Armia brytyjska wprowadziła obowiązek noszenia kasków przez swoich motocyklistów w listopadzie 1941.

Kask pełnotwarzowy pojawił się później i wykorzystywał zupełnie inny materiał: Bell Star, wprowadzony w latach 60., miał skorupę z włókna szklanego z piankową wyściółką — nie z korka. Kaski wyraźnie zmniejszają ryzyko śmierci i urazów mózgu, ale prawo w USA nadal różni się w zależności od stanu — w stanach bez powszechnego obowiązku odnotowane użycie kasków wyniosło 72% w 2023, więc jazda bez kasku nie jest bynajmniej marginalnym zwyczajem.

Rockersi też noszą skórzane kurtki

Gdy filmy o motocyklistach umieściły skórzane kurtki w centrum uwagi, muzycy zaczęli czerpać wprost z mody motocyklowej — nie dla wygody, lecz dla postawy. Skóra z frędzlami przewijała się przez całą kontrkulturową i inspirowaną Dzikim Zachodem modę lat 60. i wczesnych lat 70.

Gene Vincent występował w czarnej skórze pod koniec lat 50.; najbardziej znany, w całości skórzany sceniczny wizerunek Elvisa Presleya pojawił się później, przy okazji jego telewizyjnego programu specjalnego z 1968. Ten styl naprawdę rozgorzał dopiero od połowy lat 70.

Do połowy lat 70. Ramones uczynili ze Schott Perfecto swój mundur w klubie CBGB. Punk poszedł dalej, dodając do samej kurtki ćwieki, kolce i łańcuchy.

Ten trend przetrwał punk. Przez lata 70. i 80. Kiss, Sex Pistols, Debbie Harry, Metallica, Accept, a nawet Madonna i George Michael występowali na scenie w skórzanej odzieży wierzchniej.

Pierścienie motocyklowe: od kastetów po meksykańskie monety

Listę zamykają pierścienie, a podobnie jak łańcuchy do portfela i bransolety, na początku rozwiązywały one pewien problem. Ciężkie pierścienie stały się częścią wizualnego słownika biżuterii motocyklowej. Twierdzenie, że przyjęto je jako narzędzia do walki, powtarzane jest wszędzie i nigdzie nie jest udokumentowane.

Tę lukę wypełniły ciężkie, masywne meksykańskie pierścienie. Ich waga pasowała do wizerunku — ale legalność zależy od jurysdykcji, a my nie zamierzamy wmawiać Państwu, że pierścień jest legalnym zamiennikiem broni.

Historia, którą przeczytają Państwo wszędzie, głosi, że motocykliści przejęli je pod koniec lat 40. z przygranicznych miasteczek południowej Kalifornii, gdzie rzemieślnicy przetapiali bezwartościowe porewolucyjne centavo na duże, ozdobne pierścienie. Data, cena pięciu dolarów i droga, jaką trafiły do amerykańskiej kultury motocyklowej, są nieudokumentowane.

Prześledziliśmy to i nie udało nam się znaleźć źródła pierwotnego dla żadnego z tych elementów — każdy trop prowadzi z powrotem do sprzedawców biżuterii powtarzających się nawzajem, nas samych nie wyłączając. W rewolucyjnym Meksyku faktycznie panowała poważna niestabilność monetarna, ale to nie to samo, co dowód, że centavo z dnia na dzień stały się bezwartościowe albo że ktokolwiek przetapiał je na pierścienie.

Współczesne wersje powstają ze srebra próby 925 i stali zamiast z przetopionych monet, ale meksykańska ikonografia pozostała — bogowie Azteków i Majów, podkowy, orły i czaszki wciąż się na nich pojawiają. Nasz meksykański pierścień motocyklowy z cukrową czaszką i medalionem Guadalupe kontynuuje tę samą dwukolorową tradycję.

Przejrzyj pełną kolekcję pierścieni , aby zobaczyć, jak daleko ten styl zawędrował od czasów pierwszych monet Centavo.

Kalendarium mody motocyklowej: wersja skrócona

Dziewięć dat, które opisują całą historię od początku do końca:

Większość tej garderoby zaczynała jako sprzęt, który miał do wykonania konkretne zadanie. Reszta — naszywki, pierścienie, łańcuchy — zyskała swoje znaczenie później, za sprawą klubów, filmu, muzyki i mody, a to już inny rodzaj historii.

Ochronna część tej opowieści nie kończy się tam, gdzie kończy się historia. Współczesne klasy odzieży CE, poziomy ochraniaczy według EN 1621 oraz testy kasków ECE 22.06 omawiamy w naszym aktualnym przewodniku po odzieży ochronnej dla motocyklistów.