Odrzuć skrzydlaty hełm, białego konia i sopranistkę, a znaczenie słowa walkiria, które pozostanie, jest surowe. Valkyrja to staronordyckie określenie oznaczające „wybierającą poległych” — od valr, poległych na polu bitwy, oraz kjósa, wybierać. W najstarszych poematach te kobiety nikogo nie ratują. Decydują, kto nie zejdzie żywy z pola bitwy, a potem eskortują wybranych do sali Odina. Niemal wszystko, co łagodniejsze, dodano w ciągu ostatnich dwóch stuleci — i warto wiedzieć, którą połowę tego obrazu masz na sobie.
Najważniejsze
Walkiria to żeński duch na służbie Odina, który decyduje, którzy wojownicy zginą w bitwie, i przenosi ich do Walhalli. Nazwa dosłownie znaczy „wybierająca poległych”. Skrzydła, romans i latający hełm to XIX-wieczna opera, nie źródła nordyckie.
Wybierające poległych — co mówi nazwa
Opis obowiązków tkwi już w samym słowie. W imieniu Odina walkirie decydują o wyniku bitew na poziomie, który liczy się najbardziej: kto padnie. Wybrani zmarli — einherjar — trafiają do Walhalli, gdzie walczą i ucztują, dopóki nie będą potrzebni do ostatniej bitwy Ragnaröku.
Nawet to słynne rozwiązanie ma drobny druk. Eddaiczny poemat Grímnismál mówi, że Odin nie dostaje wszystkich: bogini Freyja zabiera połowę poległych na swoje własne pole, Fólkvangr, zanim Walhalla przejmie resztę. A pole bitwy, na którym pracują walkirie, jest już zatłoczone innymi agentami Odina — ta sama mitologia dała mu Huginna i Muninna, jego dwa kruki, i nieprzypadkowo kruki krążą nad każdą sceną z walkiriami. Tam, gdzie idą wybierające poległych, podążają ptaki.
Krosno, które tka bitwy
Jeśli chcesz poznać walkirie takimi, jakich bały się średniowieczne nordyckie audytoria, sięgnij po Darraðarljóð, poemat zachowany w Njáls saga. Przed bitwą pod Clontarf niedaleko Dublina w 1014 roku pewien mężczyzna zagląda do chaty i widzi dwanaście walkirii tkających nadchodzącą bitwę na krośnie — a to właśnie krosno budzi grozę. Nici osnowy to ludzkie wnętrzności. Ciężarki napinające je to obcięte głowy. Miecze pracują jako część tkackiego mechanizmu, a strzała służy za czółenko.
Tkając, wyśpiewują, kto umrze. To najwyraźniejszy zachowany obraz tego, co znaczyło „wybieranie poległych”: nie zbieranie zmarłych po fakcie, lecz czynienie ich martwymi. W poemacie nie pojawiają się nigdzie żadne skrzydła.
3,4-centymetrowa walkiria z duńskiego pola
Archeologia dorzuca jednego małego, niezwykłego świadka. W 2012 roku poszukiwacze z wykrywaczami metali w Hårby w Danii natrafili na figurkę z epoki wikińskiej sprzed około 800 roku: kobietę w długiej sukni, z włosami związanymi w węzeł, z mieczem uniesionym w prawej ręce i okrągłą tarczą na lewym ramieniu. Jest pozłacana, srebrna, zdobiona czarnym niello, ma 3,4 centymetra wysokości i waży około 13 gramów — dziś stoi w Muzeum Narodowym Danii, gdzie zwykle odczytuje się ją jako walkirię.
Zwróć uwagę, co ma, a czego jej brakuje. Miecz, tarcza, suknia: tak. Skrzydła, skrzydlaty hełm, koń: nie. Ludzie, którzy naprawdę opowiadali te historie, wyobrażali sobie uzbrojoną kobietę — nie anioła.
Skąd wzięły się skrzydła
Obraz, który większość ludzi nosi dziś w głowie, powstał w operze. Richard Wagner ukończył cykl Pierścień Nibelunga w 1874 roku, a jego druga opera, Die Walküre, otwiera swój trzeci akt „Jazdą Walkirii”. Na potrzeby pierwszej pełnej inscenizacji w Bayreuth w 1876 roku scenograf kostiumów Carl Emil Doepler dał walkiriom skrzydlate nakrycia głowy — a gdy Pierścień wystawiano na nowo w całej Europie, te sceniczne skrzydła utrwaliły się jako „to, jak wygląda walkiria”. Resztę dopisali pisarze epoki romantyzmu, przerabiając wybierającą poległych na tragiczną dziewicę-wojowniczkę.
| Element wizerunku | Skąd naprawdę pochodzi |
|---|---|
| Rola „wybierającej poległych” | Staronordyckie źródła — słowo valkyrja samo, Grímnismál, Darraðarljóð |
| Uzbrojona kobieta z mieczem i tarczą | Wikińska metaloplastyka — figurka z Hårby, ok. 800 r. |
| Tkanie losu na przerażającym krośnie | Darraðarljóð w Njáls saga — bitwa pod Clontarf, 1014 |
| Skrzydlaty hełm | Kostiumy operowe z Bayreuth, 1876 — projektant Carl Emil Doepler |
| Tragiczna, romantyczna bohaterka-wojowniczka | XIX-wieczny romantyzm i wagnerowska Die Walküre |
Czy istnieje prawdziwy symbol walkirii?
Krótka odpowiedź: nie. W przeciwieństwie do trzech splecionych trójkątów valknuta — autentycznego, rzeźbionego motywu zwykle omawianego razem z Odinem i poległymi w bitwie — nie istnieje jeden wikiński znak, który oznaczałby „walkirię”. Skrzydlate emblematy sprzedawane pod tą nazwą w internecie to współczesny projekt graficzny. To, co archeologia faktycznie oferuje, ma charakter figuralny: małe srebrne kobiety z mieczami i tarczami, jak znalezisko z Hårby.
To nie wada — oznacza to po prostu, że wizerunek walkirii zawsze był portretem, nie logo. Skatalogowaliśmy symbole, które są potwierdzone, w naszym poradniku poświęconym nordyckim symbolom ochronnym, i uderzające jest, jak niewiele z tych znanych symboli przetrwało poza rękopisami.
Jak biżuteria radzi sobie z mitem bez symbolu
Bez ustalonego znaku biżuteria inspirowana walkiriami sięga po jej towarzyszy i narzędzia. Kruki to najstarsza droga — ptaki pola bitwy z tych samych scen, w których działa walkiria. Ostrza to druga opcja: coś w rodzaju naszego średniowiecznego pierścienia z mieczem i granatem który czyta się bardziej jak zbrojownia niż ozdoba, co jest bliższe duchowi figurki z Hårby niż jakikolwiek motyw skrzydeł.
Pierścień Fire Raven — srebro sterling .925 z oczami z cyrkonii
Pełna głowa kruka w oksydowanym srebrze — ptak pola bitwy, który towarzyszy każdej opowieści o walkiriach.
A operowa wersja zdobyła własne miejsce. Element taki jak nasz pierścień ze skrzydlatą postacią w oksydowanym srebrze cytuje obraz z Bayreuth, a nie Eddy — i to uczciwe podejście. Sto pięćdziesiąt lat inscenizacji to własna tradycja, a większość gotyckich pierścieni czerpie właśnie z tego stulecia. Elementy z wilkiem i młotem, takie jak wisiorek z młotem Thora i Fenrirem znajdują się na starszej półce, razem z krukami.
Wiktorianie dali jej skrzydła i historię miłosną. Źródła dały jej krosno naciągnięte wnętrznościami i ostateczny głos w sprawie tego, kto wróci do domu żywy. Obie wersje można nosić — ale tylko jedna z nich wyjaśnia, dlaczego nordyccy wojownicy wypatrywali nieba przed bitwą. Jeśli bardziej przemawia do ciebie ta starsza, mroczniejsza warstwa, zacznij tam, gdzie zaczyna się arsenał samego Odina, od Gungnira, włóczni, która rozstrzyga bitwy — walkirie były po prostu sposobem, w jaki ta decyzja docierała na ziemię.