Thunderbird-symbool: donderwezens, clanwapens en een spoorweglogo

Op een januarinacht in 1700 bezweek de breuk voor de Noordwestkust van de Stille Oceaan. Japan noteerde die ochtend een tsunami zonder bijbehorende aardbeving — de havenregisters beschrijven water dat uit het niets kwam. Aan de Amerikaanse kant waren er geen geschreven bronnen, maar wel verhalen, bewaard en doorverteld, over de nacht dat de oceaan het land in kwam. In verscheidene daarvan is de gebeurtenis een gevecht tussen Thunderbird en Walvis.

Dat is het interessantste wat iemand eerlijk over een thunderbird kan zeggen, en het staat nergens in de gebruikelijke sieradenblogversie. Daarom is deze pagina andersom opgebouwd: wat is gedocumenteerd, wie documenteerde het, en waar komt de versie vandaan die u in zilver geslagen ziet. Een deel van wat we hier eerder publiceerden heeft die toets niet doorstaan, en de secties hieronder zeggen dat ook.

Thunderbird en Walvis, en een datum die u kunt narekenen

Kustgemeenschappen van Noord-Californië tot de noordpunt van Vancouver Island bewaren verhalen waarin Thunderbird de Walvis grijpt, zijn klauwen in diens rug slaat en mee de diepte in wordt getrokken; het water komt omhoog, de grond beeft, kano's belanden in bomen. Een onderzoeksgroep onder leiding van Ruth Ludwin aan de University of Washington legde die verhalen naast de geologie. Verscheidene tradities dateren de gebeurtenis door generaties terug te tellen vanaf de verteller. Die tellingen komen uit rond 1700 — in overeenstemming met de koolstofdateringen, de jaarringdateringen uit verdronken kustbossen en de Japanse havenregisters, zoals het Pacific Northwest Seismic Network het werk samenvat.

Lees het voorbehoud nauwkeurig, want het doet echt werk. De onderzoekers beweren niet dat de verhalen de aardbeving bewijzen, of dat elk Thunderbird-en-Walvis-verhaal een aardbevingsverslag is. Ze beweren dat de data op elkaar aansluiten. Dat is een kleinere bewering dan ‘een oude legende voorspelde een tsunami’, en het is de bewering die het bewijs draagt.

Let ook op hoe specifiek het is. Dit zijn Hoh-, Quileute-, Kwakwakaʼwakw-, Makah-, Nuu-chah-nulth- en naburige verhalen: bepaalde gemeenschappen, bepaalde kustlijnen, bepaalde vertellers. Het Kwakwakaʼwakw-materiaal toont Thunderbird die walvissen jaagt en draagt, soms met Bliksemslangen. Dat is niet hetzelfde als een ‘eeuwige strijd tussen lucht en zee’, die we op deze pagina hadden staan en waarvoor we geen bron konden vinden. Orka en bliksemslang zijn aparte wezens, geen twee namen voor één tegenstander.

Wakíŋyaŋ: een Lakota-woord en een duiding die geen vertaling is

Op de Plains luidt het woord wakíŋyaŋ. Het betekent donder en wordt in het Engels meestal weergegeven als Thunder Being, Donderwezen. U zult het geduid zien als ‘Sacred Winged’, heilig gevleugeld, opgebouwd uit wakȟáŋ (heilig) plus een woord voor vleugels. Die lezing is wijdverbreid en het is geen letterlijke vertaling; de voor de hand liggende vergelijking is met kiŋyáŋ, vliegen. ‘Sacred Winged’ stond op deze pagina. Het is weg.

Wat de door James R. Walker verzamelde Oglala-verslagen werkelijk beschrijven is een wezen gehuld in wolken, dat als een reus kan verschijnen, wiens stem als donder wordt gehoord en wiens blik als bliksem wordt gezien — verbonden met stormen en gevaar, en ook met reinigende regen en groei. Onze oude tekst zei dat het ‘geen stem heeft maar spreekt in de donder’. Walker geeft het een stem. Er stond ook dat het wezen een ruwe kracht is, gerespecteerd en gevreesd maar nooit beschermend, wat het tegendeel is van wat diezelfde bron vastlegt.

Wat een paal vastlegt — en de rangorde die er niet is

We vertelden u vroeger dat de thunderbird boven op de paal zit en daarom de machtigste figuur in de hiërarchie is. Die hiërarchie bestaat niet. Het Burke Museum is er onomwonden over: figuren op palen van de noordwestkust leggen clangeschiedenissen, geërfde wapens, voorouders, rechten en bepaalde verhalen vast, en waar een figuur zit hangt af van de paal en het verhaal dat hij draagt. De uitdrukking ‘low man on the totem pole’, de laagste aan de totempaal, is een moderne Engelse vondst die de logica omdraaide — en daarna leerde iedereen hem.

Wat waar is, is smaller en interessanter: thunderbirdfiguren met gespreide vleugels boven op een paal werden opvallend gangbaar op sommige Kwakwakaʼwakw-palen van het late negentiende-eeuwse noordwesten. Geen regel voor Haida- of Tlingit-palen, zelfs niet voor elke Kwakwakaʼwakw-paal. En een wapen is eigendom. Het Sealaska Heritage Institute beschrijft paalfiguren als dragers van geërfde rechten die bij bepaalde clans horen — en daarom is het kopiëren van een wapencompositie op een product niet hetzelfde als het gebruiken van een los symbool.

De zilveren thunderbird kwam uit een marketingafdeling

Nu het deel dat verandert hoe u elke thunderbirdring, bolo en armband in een antiekvitrine leest. De symmetrische thunderbird met platte vleugels die als ‘zilver uit het Zuidwesten’ leest, is een product van het spoorwegtoerisme, en hij is te dateren uit bedrijfsarchieven in plaats van op gevoel.

De Cline Library van Northern Arizona University, die het materiaal van de Fred Harvey Company beheert, zet de volgorde zo. In 1899 begon het bedrijf toeristensieraden te bestellen — lichter en kleiner dan wat Diné- (Navajo-)zilversmeden maakten, verkocht als ‘Navajo Lite’. In 1901 begonnen Minnie Harvey Huckel en J. F. Huckel het Indian Department van het bedrijf, met Herman Schweizer aan het hoofd. In 1915 reden de Indian Detours-touringcarreizen, met een thunderbird als logo. De motieven die daarbij kwamen — thunderbirds, pijlen, gekruiste pijlen, slangen — werden gekozen omdat toeristen ze als indiaans herkenden, wat een ander criterium is dan de vraag of enige natie ze zo gebruikte.

Het beslissende detail staat in dezelfde tijdlijn: in 1937 stopte Harvey met het whirling-logmotief op sieraden. Een ceremonieel motief wordt niet in een bepaald jaar om politieke redenen geschrapt. Een marketingmotief wel. Diné- en Pueblo-smeden maakten heel veel van deze sieraden, met voorgesneden steen en zilverplaat geleverd via de handelsposten — ‘gemaakt door inheemse handen’ en ‘een traditioneel inheems symbool’ zijn dus twee aparte vragen, en alleen de eerste krijgt een ja.

Hier stond ook onze slechtste oude zin. We schreven dat sieraden met een thunderbirdmotief traditioneel werden gedragen als verzoek om regen en landbouwovervloed, en noemden dat een Navajo-traditie. Geen enkele etnografische bron noemt een natie die dat deed. De regenassociatie lijkt overgenomen uit Pueblo-regenvogelbeelden op aardewerk, wat werkelijk iets anders is, en is daarna aan een handelslogo geplakt.

Wanneer zilvervormen uit het Zuidwesten werkelijk verschijnen

Op deze pagina stond dat squash-blossomkettingen, concho-riemen en gestempelde zilveren armbanden alle teruggaan tot de jaren 1860. Dat doen ze niet, en de fout telt omdat hij vijftig jaar ontwikkeling van een ambacht samenperst tot één rond getal. Robert Bauvers overzicht voor het Heard Museum geeft de volgorde, met de voorbehouden intact:

Het paar dat iedereen zich tijdloos voorstelt — blauwe steen in gestempeld zilver — is dus ongeveer honderdvijfenveertig jaar oud, en de thunderbird die ernaast is geslagen is nog jonger. De turkooishelft van dat verhaal heeft een eigen pagina: wat turkoois betekende, natie voor natie, die dezelfde soort correctie heeft ondergaan als deze.

Wat we verkopen, ronduit gezegd

Onze adelaars- en vogelringen zijn commercieel vervaardigd. Ze worden niet gemaakt door inheemse kunstenaars, ze worden niet onder licentie van enige natie geproduceerd, en er komt geen royalty bij iemand terecht. De Indian Arts and Crafts Act maakt het onwettig een kunst- of ambachtsproduct zo te verkopen dat het ten onrechte als indiaans gemaakt overkomt, en we zeggen dat liever hier dan dat we een productnaam iets anders laten suggereren. Waar onze titels ‘Native American’ voeren, lees dat als een beschrijving van het vormidioom, en neem deze alinea als correctie.

De vorige versie van deze pagina eindigde met de mededeling dat het dragen van het symbool een manier was om verbonden te blijven met de macht erachter. Dat kunnen we niet onderbouwen, en het is precies waartegen de Lakota-verklaring van 1993 zich verzette. Wat we u wel kunnen zeggen is metaal, gewicht, maten en afwerking — daar zijn de productpagina's voor.

De naam na 1950: een auto, een bas en een busreis

Ford toonde de Thunderbird voor het eerst op 20 februari 1954, op Detroits eerste naoorlogse autosalon, en de eerste wagen rolde die september van de band in de Dearborn Assembly Plant. De naamgeving is gedocumenteerd en allesbehalve eerbiedig: het team had vijfduizend voorstellen die het niets vond, een directeur bood een pak van 250 dollar aan wie het beter kon, en vormgever Alden Giberson won het. Fords eigen bedrijfsgeschiedenis legt geen enkele mythologische reden vast.

Gibsons Thunderbird kwam in 1963 — en het is een bas, geen gitaar, wat deze pagina eerder verkeerd had. De Thunderbird II en IV vormden het lage eind van een lijn waarvan de zessnarige helft de Firebird was, de hele familie getekend met hulp van autovormgever Raymond Dietrich. Auto's, bassen, een busreislogo: de naam is al zeventig jaar een merk, en dat mag u op zichzelf interessant vinden.

Kwam u hier voor één betekenis om te dragen, dan heeft deze pagina u met opzet teleurgesteld. De eerlijke versie is een reeks aparte tradities die één gedeeld Engels woord al een eeuw lang plat slaat, plus één zeer goed gedocumenteerd marketingverhaal. Voor de figuur die onze oude tekst hier ten onrechte aan koppelde, zie wat de fluitspeler werkelijk voorstelt — nog een naam die meer werk doet dan het bewijs toelaat. Bent u hier voor het metaal, dan zijn de sterlingzilveren adelaarsringen en de bredere collectie dierenringen de plek waar de specificaties staan.